کودکان زبان بزرگسالان را می‌فهمند، اما به زبان خودشان فکر می‌کنند؛ و زبان کودک بازی است. در سال‌ها کار پژوهشی و اجرایی در حوزهٔ نمایش عروسکی و آموزش کودک، بارها دیده‌ام کودکی که به سؤال مستقیم پاسخ نمی‌دهد، به یک عروسک دست‌کشی همه‌چیز را می‌گوید.
اول گوش دهید، بعد حرف بزنید
گوش دادن فعال یعنی هم‌سطح چشم کودک بنشینید، تلفن را کنار بگذارید و حرف او را با کلمات خودتان تکرار کنید: «پس از اینکه دوستت بازی را تمام کرد ناراحت شدی.» کودک وقتی احساس کند فهمیده شده، آرام‌تر و همکارتر می‌شود.
از زبان بازی استفاده کنید
- به‌جای دستور، بازی بسازید: «بیا ببینیم کی زودتر اسباب‌بازی‌ها را به خانه‌شان می‌رساند.»
- نقش‌آفرینی: موقعیت‌های سخت مثل رفتن به دکتر را قبلاً با عروسک بازی کنید.
- قصه بگویید: پیام را در قالب ماجرای یک شخصیت بیان کنید؛ کودک خودش نتیجه می‌گیرد.
عروسک؛ پلی امن برای بیان احساسات
عروسک فاصلهٔ امنی ایجاد می‌کند. کودک می‌تواند ترس یا خشمش را از زبان عروسک بگوید، بی‌آنکه احساس کند قضاوت می‌شود. دربارهٔ این ابزار در مقالهٔ نمایش عروسکی در آموزش کودکان بیشتر نوشته‌ام.
احساسات را نام‌گذاری کنید
کودک خردسال هنوز برای حالت‌هایش کلمه ندارد. وقتی می‌گوییم «به نظرم ناامید شدی»، به او ابزاری برای فهم خودش می‌دهیم.
مرز بگذارید، اما با احترام
ارتباط مؤثر یعنی بی‌قانونی نیست. قاعده را کوتاه و روشن بگویید، دلیلش را در یک جمله توضیح دهید و همیشه یک انتخاب مجاز پیشنهاد کنید.
دورهٔ ارتباط جادویی با کودکان
این روش‌ها را در دورهٔ ارتباط جادویی با کودکان در ستوده فیلم اصفهان به‌صورت عملی تمرین می‌کنیم: از قصه‌گویی و ساخت عروسک‌های ساده تا بازی‌های نمایشی برای والدین، معلمان و مربیان. برای فعالیت‌های پژوهشی بیشتر در حوزهٔ آموزش کودک، وب‌سایت نوآموز را ببینید.
پرسش‌های متداول
چرا کودکم به حرف من گوش نمی‌دهد؟
اغلب چون پیام برای او طولانی یا انتزاعی است. پیام کوتاه، هم‌سطح چشم و در قالب بازی معمولاً بهتر شنیده می‌شود.
دورهٔ ارتباط جادویی با کودکان برای چه کسانی است؟
برای والدین، معلمان، مربیان مهد و هر کسی که با کودکان کار می‌کند و می‌خواهد با ابزار بازی و نمایش ارتباط بهتری بسازد.